75. Hamle ve Mat
75. HAMLE VE MAT
fenerweb.com‘da yayınlanan ‘Mevzuat Okuryazarlığı’ başlıklı makaleden sonra pek çok ileti aldım. İzleyicilerin soruları vardı. Yanıtlamaya çalıştım. Yanıtların pek çoğu, önceleri, yine fenerweb.com‘da makale konusu olmuştu aslında. Yanıtladığım iletilerden birini buradan da paylaşmak istedim. Soru özetle şöyle yöneltilmişti: “Hocam, madde 9.6.2 ile ilgili olarak, kuralda geçen ‘son hamlede mat yapılmışsa mat geçerlidir’ anlatımındaki son hamleyi serinin değil oyunun son hamlesi olarak kabul edileceğini ısrarla belirtiyorsunuz. Peki, serinin son hamlesi, 75. hamle mat hamlesiyse tezinizi nasıl açıklayacaksınız?” Buna benzer sorular daha öncede de gelmişti. Onlara da yanıt vermeye çalışmıştım.
Bir kere, öncelikle, oyuncu madde 3.10.1’e uygun bir hamleyle rakibini mat ediyorsa, hangi kural maddesi tartışılıyor olunursa olunsun, oyun madde 5.1.1’e göre mat ile derhal sona ermiştir. Bunu bir kenarda tutalım. Tabi ki madde 9.6.2’de belirtilen koşula uygun olarak bir hamle serisi oluştuğunda oyuncunun yaptığı 75. hamle yukarıda sözü edilen biçimde mat hamlesiyse mat geçerli olacaktır. Bunu ayrıca açıklamaya, yeni bir yorum getirmeye gerek var mıdır? Yoksa yapılan 75. hamlenin mat hamlesi olmasına karşın beraberlik kararı verenler mi olmuştu? Sakın ha, böyle anlaşılmamalı!
Şimdi gelelim ‘Mevzuat Okuryazarlığı’ başlıklı makalede ortaya koyduğum sava. Konuyla ilgili bölüm şöyle: “ ….. Kuralın son hükmünde ‘son hamlede mat yapılmışsa mat geçerlidir’ denilir. Son hamlenin salt serinin 75. hamlesi olarak ele alınması hem maddedeki tanıma hem de kurallar bütününe ters bir bakış açısı doğurur. Sözü edilen son hamle serinin değil, oyunun yapılan son hamlesidir.” Son hamlenin ‘salt’ serinin son hamlesi olarak anlaşılmaması gereğinin sıkıca vurgulandığı dikkatten kaçmamalıdır. Yukarıda değindiğim gibi serinin son hamlesinde bir mat hamlesi yapılmışsa bunun üzerinde konuşacak bir yan yoktur.
Ortaya koyduğum düşüncede tanımlar ve kurallar bütünü dikkate sunulmuştur. Maddede oyunun son hamlesi vurgulanmıyorsa eğer bu kez ortaya başka sorunlar ve yorumlar çıkacaktır ki bu da maddeyi bağlamından çıkarır. Örneğin, 105. hamle 75 hamlelik serinin son hamlesi olarak yapılsın. Kuralın ortaya koyduğu hükme göre, bir zamana bağlı kalmaksızın, beraberlik kararı verilmelidir. Ancak bunun farkına varılmayarak oyuna devam edilirse ve 107. hamlede oyuncu mat hamlesini yapmışsa, matı geçerli saymayarak 105. hamledeki konum beraberliğine dönmek gibi bir durum ortaya çıkar ki bu da satranç oyununun kurucu nitelikteki ‘mat etme’ anlayışına ters bir durum doğurur. (Bu ters görüşü savunan hakemlerin olduğunu da biliyorum.)
Madde 9.6.2 oyunu ‘derhal’ sonlandıran bir anlayışı sergilemez. Bu madde 5. maddede sıralanan oyunun sonucunu belirleyen durumlar gibi uygulama sonuçları etkisi bakımından ‘eşdeğer’ durum da değildir. O nedenle maddede geçen ‘son hamle’ anlatımını salt serinin değil oyunun son hamlesi olarak anlamanın doğru olacağını belirtiyorum.
#BirşeYyapmalı
21 Haziran 2020
IA&IO Tahsin AKTAR
Yorumlar - Yorum Yaz
