'75 Hamleyi Kurtarmak'
‘75 HAMLEYİ KURTARMAK’
Madde 9.6.2 FIDE Satranç Kuralları arasına 2012 yılı değişikliğiyle girdi. Madde, bilindiği gibi, 75 hamlelik bir seri hamle sonunda oyunun berabere olacağını anlatır. Tabi koşulları da var. İlk yürürlük kazandığı günden bu yana uygulamada tartışma yaratan, kuruluş tümce yapısı nedeniyle farklı yorumlara yol açan madde aslında çok da yeni değil. Kökeni 50 hamle kuralına dayanıyor.
(Benim hakem olduğum 1982 yılında kuralı öğrendiğimde; -Uluslararası Satranç Kuralları, Mübin BOYSAN /1981- tahtada ortaya çıkan konumda hamle sayısı 100 hamleye kadar artırılıyordu. 2001 yılında yapılan değişiklikle 50 hamle olarak kural son halini almıştı.)
FIDE Hakem Komisyonu üyesi IA Amir Erfan Hashemi (İran) üzerinde sıkça görüş bildirilen madde 9.6.2 üzerine bir makale yayınladı. Aslında konu kural komisyonunu doğrudan ilgilendirse de bir kaynak olması bakımından önemsemiştim. Daha önce yöneltilen sorular üzerine kural komisyonu küçük açıklamalar yapmış, hakem el kitabında da benzeri açıklamalara yer verilmişti.
Makaleyi IA UÇARKUŞ ile birlikte değerlendirdik. Başlığı oldukça ilginç geldi bize. ’75 Hamleyi Kurtarmak’. Hemen güzel bir filmi anımsattı ve çok şey vadettiğini düşündük, “Kurtarmak denilmesi boşuna olmasa gerek,” diye. IA Hashemi aslında bayağı çalışmış. Maddenin geçmişi, tarihi üzerine başlangıçta güzel bilgiler de vermiş. Ama asıl konuya döndüğünde aradığımızı bulamadık desem….
IA Hashemi özetle diyor ki: “ 75 hamlelik seri sonunda maddeler 5, 6, 12 ve alt maddelerinde her koşulda oyun berabere olacaktır.“ Bunun Türkçesi şu: “75 hamleyle oyun berabere olur. Mat, terk, bayrak düşmesi savlarıyla oyuncuların yönetilmesi bölümündeki yaptırımlar artık geçersizdir.” Böyle söylerken madde 11’de yer alan elektronik cihaz yasağı için kuralın yaptırımının uygulanacağını ‘öneriyor’. Yani varsa bile 75 hamleye dönülmemeli diye öneriyor. Madde 11 için böyle öneriyorsa diğerleri için de yapılan açıklamanın öneri olduğunu söylemek boşa olmaz.
IA Hashemi başhakem olduğu hızlı-yıldırım Dünya Şampiyonasında ballandıra ballandıra kuralı nasıl uyguladığını da anlatıyor. Oyuncunun bayrağı düştükten sonra 75 hamlelik beraberliği incelediklerini ve oyunun sonucunu değiştirerek berabere sonucunu verdiklerini söylüyor.
Madde 5 çok açık, net ve anlaşılır biçimde yazılmıştır. Oradaki koşullar yerine getirildiğinde oyun derhal bitiyor. Artık öncesi-sonrası düşünülmeyecek, gelişen durumlar varsa dikkate alınmayacak demektir. 75 hamle için yapılan açıklama ve yorumlara benim karşı çıkışım burada başlıyor. Bu konuda makalelerimin olduğunu izleyenler anımsayacaktır. Madde 5 içinde sıralanan oyunun sonucunu belirleyen kurallar ‘eşdeğer etki’ yaratır. Yani alt maddeler arasında gerçekleşme sırasına göre oyunun sonucu hakkında karar verilebilir.
Oyuncular aralarında anlaşarak berabere yaptıktan sonra oyunu devam ettirerek mat hamlesiyle oyun bitmiş olmaz. Gerçekleşme sırası önemlidir. Oyun anlaşmalı beraberlikle derhal sona ermiştir artık. Bunun gibi oyun mat hamlesiyle sona erdikten sonra, daha önce gerçekleşen 75 hamlelik beraberlik savı ileri sürülemeyecektir. Bu kural oyunu bitiren diğer durumlarla eşdeğer etki göstermez.
Hem hakem komisyonunun hem de kural komisyonunun böyle düşünmediği ortada. Hem kendilerini hem de bizi çok yoruyorlar. Onca yorum, açıklama, makaleye yer vereceklerine 75 hamleyi içeren kurala 5. madde içinde yer verin olsun bitsin. O zaman eşdeğer etki kavramı ortaya çıkacaktır. Bunu yapmıyorlar, “Aramızda konuştuk, böyle değerlendirdik,” diyerek kendilerince ‘içtihat’ yaratmaya çalışıyorlar. Bu kabul edilemez.
Makaleyi okumanızda yine de yarar olabilir.
#BirşeYyapmalı
22 Haziran 2023
IA&IO Tahsin AKTAR
Yorumlar - Yorum Yaz
