• Favorilere Ekle

8 Notasyon Uygulaması

Madde 8
Hamlelerin Kaydedilmesi

Notasyon Uygulaması
 
Notasyon kağıdı satranç sporunun üçüncü önemli materyalidir
 
Kurala göre, oyuncular yaptıkları hamleleri hamle hamle kaydetmek yani yazmak zorundadır. Hamleler yazılacağına göre bir satranç yarışmasından söz ediyoruz demektir. Buradan, satranç oyununun yarışma formatına bürünmesiyle hamlelerin yazılacağını açıkça anlıyoruz. Bunun için de ‘notasyon kağıdı’ gereklidir. Notasyon kağıdı satranç sporunun üçüncü önemli materyalidir. Genellikle iki örnek ve kendinden kopyalı olarak basılarak, başlangıçta satranç masasında, oyuncuların kullanımına sunulur.
 
Uygulayıcılar, satranç saatinde olduğu gibi, notasyon uygulamasıyla sıklıkla karşı karşıyadır. Notasyon uygulaması yarışmada mutlak belgedir. Oyunun canlı kaynaklardan yayınlanıyor olması bile, gerektiğinde tek başına belge olarak kullanılamayacaktır. Bu nedenle, yapılan hamleler oyuncular tarafından kaydedilmek zorundadır. Bu zorunluluktan dolayıdır ki bazı yarışma yönergelerinde oyuncuların notasyon yazmayı biliyor olmaları bir koşul olarak sunulur. (İstenilen, oyuncuların okuma-yazmayı biliyor olmalarıdır aslında.) Uluslararası etkinliklerde FIDE’nin kabul ettiği uygulama dillerinden biriyle hamleler kaydedilmelidir. Yarışma kurallarıyla belirlenen uygulamaya göre, hamlelerin İngilizceye dayalı olarak kaydedilmesi esas alınır.
 
Bu uygulamada hamlelerin kaydedilmesiyle ilgili durumların ayrıntıları ele alınacak.
 
Bu uygulama, Temmuz 2017’de yürürlük kazanacak ‘FIDE Satranç Kuralları’na göre, IA UÇARKUŞ’un çevirisi ışığında değerlendirilmiştir.
 
8.1.1  
Oyun boyunca her oyuncu, kendi hamlelerini ve rakibinin hamlelerini, cebirsel notasyonla (bkz. Ek-C) hamle hamle ve olabildiğince açık ve okunaklı olarak yarışmaya ait ‘notasyon kağıdına’ yazacaktır.
 
Başlangıç cümlesinde değinildiği gibi, oyuncuların yapılan her hamleyi tek tek kendilerine sunulan notasyon kağıdına kaydetmeleri gereklidir. Bu gerekliği yerine getirmeyen oyuncular öğüt niteliğinde uyarılmalıdır. Bu uyarıların oyuncunun saati çalışırken yapılması doğru uygulama olacaktır. Uyarılara karşın kaydetmeme eylemini sürdüren oyuncuların madde 12.9’a göre cezalandırılmaları beklenir.
 
Madde hükümlerinden biri de kaydedilen hamlelerin açık ve okunaklı biçimde yazılmasıdır. Yapılacak incelemeler veya oyunun yeniden oluşturulmasının gerektiği durumlarda açık ve okunabilen notasyon kağıtlarına gerek duyulur. Uygulayıcılar, oyuncuları hamledeyken uyararak hamlelerin kurala uygun biçimde kaydedilmesini isteyebilir.
 
8.1.2
Oyuncunun, madde 9.2 ya da 9.3 e göre berabere savında bulunduğu durumlar ya da Yönergeler I.1.1'e göre ertelenen oyunlar dışında, hamlelerin önceden yazılması yasaktır.
 
Oyuncunun hamlesini yapmadan önce yazması da yasaklanmıştır. Oyuncu önce hamlesini yapacak sonra yazacaktır. Bunun farklı uygulaması tekrarlanmış konum ve 50 hamleye ilişkin sav ileri sürülürken görülür. Oyuncular kuralın gereği olarak hamlelerini yazacak, oynamayacak ve hakeme bildireceklerdir. Benzer farklı uygulama ertelenmiş oyunlar için de geçerlidir.
 
8.1.3
Bir oyuncu, eğer isterse rakibinin hamlesine, kaydetmeden önce karşılık verebilir. Yenisini yapmadan önce, bir öncekini kaydetmek zorundadır.
 
Maddeyle hamlenin yazımına ilişkin sıranın nasıl olacağına da açıklık getirilmiş oluyor. “Hamle yapıldıktan sonra yazılmalıdır” denilmesinin ardından “saatine basmadan önce mi sonra mı?” şeklinde bir soru doğabilir. Hamlenin kaydedilmesi hamlenin tamamlanmasından sonra da yani saate basılmasından sonra da gerçekleştirilebilir.
Kurala göre, oyuncu:
  • Rakip hamlesini yaptıktan sonra bu hamleyi kendi notasyon kağıdına o anda yazmayabilir. (1)
  • Kendi hamlesini yapabilir. (2)
  • Rakibi yeniden bir hamle yapabilir, (3)
  • İşte tam bu sırada, yeni bir hamle yapmadan önce, 1,2 ve 3’te yapılan hamleleri kaydetmek zorundadır.
8.1.6
Bir oyuncu hamleleri yazabilecek durumda değilse, bu işlem için hakem tarafından kabul edilebilecek bir yardımcı, oyuncu tarafından sağlanabilir. Bu oyuncunun saati hakem tarafından uygun (adil) bir şekilde ayarlanacaktır. Bu saat ayarlaması engelli oyuncunun saati üzerinden uygulanmayacaktır.
 
Bu madde, hamleleri yazamayacak oyuncular için yapılacak uygulamayı düzenler. Benzer uygulamanın hamleleri yapamayan ve saati kullanamayan oyuncular için de gerçekleştirildiğini anımsayalım. Maddede oyuncunun hangi durumlarda ve hangi gerekçelere dayalı olarak hamleleri yazamayacağına hiç değinilmemiştir. Bu uygulamada da hakemin öngörüsü ve sezgileri öne çıkmaktadır.
  • Oyuncu hamleleri yazamamasının nedenini tur başlamadan önce hakeme bildirmelidir.
  • Hakem oyuncunun ileri sürdüğü gerekçeyi kabul ederse, salt hamleleri yazmak için oyuncuya yardımcı olacak kişi yine oyuncu tarafından sağlanabilecektir.
  • Bu yardımcının hakem tarafından kabul edilmesi koşuldur.
  • Hakemin kabul ettiği yardımcı, oyuncunun yanına konulacak bir başka sandalyede yerini alır. Bu yardımcı, oyunu hamle hamle yazar.
  • Yardımcı, oyuna karışamaz, ses çıkartamaz.
  • Bu oyuncunun saatinden, hakemin öngöreceği bir miktar süre başlangıçta eksiltilir.
Pozitif ayrım oluşturularak, turnuvalara engelli oyuncuların da katılımını sağlamak, bu durumlara ilgi çekmek adına engelli oyuncuların saatinden süre eksiltilmez.
 
8.4     
Bir oyuncunun oyunun herhangi bir periyodunda beş dakikadan az zamanı kalmış ve hamle başına 30 saniye ya da üzeri ek zamana sahip değilse, bu periyodun geri kalanı için madde 8.1.1’in gereklerini yerine getirmek zorunda değildir.
 
Kural, sabit süreli veya eklemeli temponun uygulandığı yarışmalarda, hamlelerin kaydedilmesine yönelik olarak oyuncunun son 5 dakikasının nasıl geçileceğine değinir.
 
Oyun sabit süreliyse veya hamle başına 30 saniyeden az ekleme temposu varsa:
  • Kalan süresi 5 dakikanın altındaysa: oyuncu madde 8.1.1’deki gerekleri yerine getirmeyebilir, hamleleri yazmayı bırakabilir.
  • Hamlelerin diğer oyuncu tarafından yazılması sağlanır.
  • Hamle başına süre ekleneceğinden dolayı, bir süre sonra oyuncunun zamanı yeniden 5 dakikanın üstüne çıkabilir. Bu durumda dahi oyuncu yazmaya devam etmek zorunda değildir.
Ekleme süresi hamle başına en az 30 saniyeyse, tüm hamleler oyunun sonuna kadar oyuncular tarafından kaydedilecektir.
 
8.5.1
Madde 8.4 uyarınca oyuncuların hiçbiri hamlelerini kaydetmeleri    gerekmiyorsa; hakem ya da bir yardımcı, orada bulunup hamleleri kaydetmeye çalışmalıdır. Böyle bir durumda, bayraklardan biri düşer düşmez hakem, satranç saatini durduracaktır. Ardından oyuncular, hakemin ya da rakiplerinin kağıdını kullanarak notasyon kağıtlarını güncellemelidirler.
 
Bu maddede de her iki oyuncunun da son 5 dakikalarının nasıl geçileceğine değinilmektedir.
 
Oyun sabit süreliyse veya hamle başına 30 saniyeden az ekleme temposu varsa:
  • Her iki oyuncunun da kalan süresi 5 dakikanın altındaysa, hamleleri yazmaları gerekli değildir.
  • Bu durumda tüm hamleler oyunun sonuna kadar kalan hakem tarafından kaydedilmeye çalışılmalıdır.
  • Oyuncular yazmayı tercih etseler bile hakem yazmaya devem etmelidir.
  • Uygulama boyunca, salt hamlelerin kaydedilmesi işi, hakemlerin dışında ama hakemin atayacağı bir yardımcı tarafından da yerine getirilebilir.
  • Hakem bu uygulamada, boş bir notasyon kağıdı veya kendisine ait not kağıdı kullanarak oyuna müdahale ettiği andan itibaren hamle hamle yazmaya çalışmalıdır.
  • Hamle başına süre ekleneceğinden dolayı, bir süre sonra oyuncunun/oyuncuların zamanı yeniden 5 dakikanın üstüne çıkabilir. Bu durumda dahi oyuncu/oyuncular yazmaya devam etmek zorunda değildir.
  • Hakem, her koşulda hamleleri yazmaya devam etmelidir.
  • Bayraklardan biri düştüğünde hakem satranç saatini durdurmalıdır.
  • Oyuncular hakemin yazdığı hamleleri kendi notasyon kağıtlarında tamamlamalıdır.
  • Yarışma yönergesine göre, bayrak düştüğünde geçilmesi gereken bir hamle sınırı olabilir.
  • Hakemin hamleleri yazdığı sırada, aşılacak hamle sayısının bu aşamada oyuncular tarafından bilinmemesi gerekir.
  • Bu nedenle, hakem, hamleleri yazdığı sürece oyunculara kaçıncı hamlede olunduğunu bildirmemelidir.
  • Uygulamada, bayrak düştüğünde madde 6.4 unutulmamalıdır.
8.5.2

Madde 8.4 uyarınca, hamleleri kaydetmesi gerekmeyen sadece bir tarafsa; bayrak düşer düşmez, satranç tahtasındaki bir taşı oynamadan önce notasyon kağıdını tümüyle güncellemelidir. Hamle sırası kendinde olmak koşuluyla rakibinin kağıdını kullanabilir, ama hamle yapmadan önce rakibinin kağıdını geri vermelidir.

Maddenin anlatımından açıkça görülüyor ki hamlenin kaydedilmesi çok önemli bir uygulamadır. Hamleleri kaydetmesi gerekmeyen sadece bir oyuncuysa, hamlelerin diğer oyuncu tarafından kaydedileceğine madde 8.4’de değinilmişti. Süresi 5 dakikanın altına düşen ve hamleleri kaydetmesi gerekmeyen oyuncu, bayrak düştüğünde yeni bir hamle yapmadan önce notasyon kağıdını güncellemelidir. (Yazamadığı eksik hamleleri yazmalıdır.) Bu amaçla rakibin notasyon kağıdı da kullanılabilir. Bayrak düştüğünde oyunun bittiği işaret ediliyor ve bayrağın düşmesi böyle anlaşılıyorsa, bu oyuncunun eksik hamlelerini tamamlaması mutlaka gerekli değildir. 


01 Mayıs 2017

IA&IO Tahsin AKTAR

Yorumlar - Yorum Yaz